Lessen van het onderzoeksteam van FactCheck.LT :

TikTok is uitgegroeid van dancechallenges en memes tot een cruciaal platform voor het vormgeven van narratieven en het verspreiden van informatie. Dankzij zijn unieke visuele en netwerkgedreven content-ecosysteem biedt het onderzoekers, factcheckers en beleidsteams realtime inzicht in het publieke debat.

Deze gids biedt een praktische, evidence-based workflow voor het monitoren van desinformatie op TikTok, gebaseerd op uitgebreid onderzoek van FactCheck.LT over meerdere verkiezingsrondes in Oost-Europa.

Waarom zijn TikTok-analytics belangrijk voor onderzoek naar desinformatie?

Het algoritme van TikTok weerspiegelt culturele trends niet alleen — het stuurt ze actief. Onze analyse laat zien hoe politieke narratieven structureel meeliften op entertainmentcontent, virale sounds en netwerken van creators om doelgroepen te bereiken die zelden traditionele nieuwsmedia volgen.

De trend-engine van het platform is gebaseerd op onderlinge verbanden tussen geluiden, hashtags, effecten en creators. Wanneer je co-occurrence-patronen rondom thema's in kaart brengt, kun je herkennen wanneer marginale narratieven beginnen door te dringen in mainstream communities, wat vroegtijdige waarschuwingssignalen oplevert voor de verspreiding van desinformatie. Context wordt in deze omgeving allesbepalend, omdat trends ontstaan in relatie tot andere trends en niet op zichzelf staan.

Welke essentiële elementen moeten worden gemonitord?

1. Hashtagnetwerken en narratief raamwerk

Desinformatie verspreidt zich zelden via één enkele hashtag. In plaats daarvan ontstaat een complex netwerk via clusters van aanverwante hashtags die bruggen slaan tussen verschillende communities. Ons onderzoek naar Belarussische TikTok-hashtags met toxische inhoud toonde aan hoe gezondheidsgerichte hashtags fungeerden als brug naar politieke content, waardoor narratieven grenzen tussen communities konden oversteken die anders gescheiden zouden blijven.

Het belangrijkste inzicht: monitor niet alleen primaire hashtags, maar het volledige netwerk van gerelateerde tags. Sterk overlappende tags, community-clusters en tags aan de randen van het netwerk vormen vaak een vroege indicatie van de volgende verschuiving in framing. Door deze relatiepatronen in de tijd te volgen, kun je kernframes onderscheiden van opportunistische kapingen.

Beeldbron: Exolyt

Onderzoeksbron: Toxische narratieven: TikTok in Belarus en de kunst van digitale manipulatie

In de juli-update heeft Exolyt de mogelijkheid toegevoegd om in hun geavanceerde en indrukwekkende grafieken van gerelateerde hashtags een aangepaste periode te kiezen. De analyse van deze grafiek leidde tot onderzoek naar een nog grotere hashtag – “змагары” / “fighters”.

2. Audio-templates als taaloverstijgende dragers

Audiotemplates dragen ideeën sneller over taalgrenzen heen dan tekstgebaseerde content. Politieke slogans die via virale audiofragmenten circuleren behoren tot de meest effectieve methoden om een narratief te versterken, met identieke CTA's die opduiken onder ogenschijnlijk niet-verwante content. Tijdens verkiezingsperiodes zien we dit patroon steevast als een duidelijke indicatie van georkestreerde in plaats van organische verspreiding.

De adoptiesnelheid van audio binnen verschillende taalgemeenschappen levert cruciale inzichten op in de afstemming van narratieven. Wanneer hetzelfde audiosjabloon gelijktijdig opduikt in meerdere taalcontexten, zeker binnen een zeer kort tijdsbestek, wijst dat eerder op gecoördineerde versterking dan op organische virale verspreiding.

3. Reactie-intelligentie en Ground Truth

Reactiesecties leggen vaak coördinatie bloot die in de hoofdcontent zorgvuldig wordt verhuld. Onze analyse van TikTok-reacties in de zomer van 2025 toonde aan hoe reactietijdlijnen en analyse op fraseniveau helpen onderscheid te maken tussen speelse meme-dynamiek enerzijds en bewuste beïnvloedingspogingen en gecoördineerde brigading-acties anderzijds.

Afbeeldingsbron: Exolyt

Onderzoeksbron: Hoe pro-regeringsgezinde TikTok-video’s uit Belarus reageerden

Herhaalde bewoordingen over meerdere video’s, geconcentreerde pieken in reacties binnen korte tijd en copy-paste CTA’s zijn duidelijke signalen van coördinatie. De in korte tijd geclusterde verspreiding van identieke boodschappen over niet-gerelateerde content levert bijzonder sterk bewijs voor georkestreerde activiteit, niet voor een organische reactie vanuit de community.

4. Creator-netwerken en ketens van micro-influencers

Narratieven verspreiden zich via netwerken van micro-influencers met opvallende efficiëntie. De meest effectieve beïnvloedingscampagnes identificeren creators die meerdere communities verbinden en herhaaldelijk politieke framing verspreiden over uiteenlopende thema’s. Deze community-overstijgende accounts worden cruciale knooppunten voor de versterking van narratieven.

Analyse vereist het monitoren van niet alleen prestaties van individuele creators, maar ook patronen op netwerkniveau, waaronder groeipieken, activiteit over meerdere hashtags, overlap in doelgroepen en samenwerkingspatronen. Netwerken die zich synchroon ontwikkelen, bijvoorbeeld doordat binnen korte tijdvensters vergelijkbare content wordt gepubliceerd of gesynchroniseerde engagementpatronen zichtbaar zijn, wijzen op mogelijke coördinatie die verder gaat dan organische communitydynamiek.

5. Geo- en taalkundige communitysignalen

De communitystructuur van TikTok, opgebouwd rond hashtags zoals #BookTok en #PoliTikTok, maakt het eenvoudiger om de narratieve dynamiek te analyseren. Door onderwerpen te segmenteren naar geografie en taal wordt zichtbaar wanneer communities die doorgaans nauwelijks overlappen plotseling dezelfde tags of sounds gebruiken—een signaal van externe beïnvloeding of gerichte seeding van een narratief.

Ons onderzoek in Belarus, Polen en Roemenië laat zien dat diaspora-, grens- en minderheidstalige doelgroepen vaak als eerste worden ingezet om boodschappen te testen. Deze gemeenschappen fungeren als proeftuin voor boodschappen die later worden opgeschaald naar grotere populaties, waardoor ze cruciale vroegsignalen vormen.

*Expert-tip van Exolyt

Toch is het omgaan met de complexiteit van meertalige social listening vaak een grote uitdaging bij het analyseren van socialmediadata. Er zijn al talloze culturele nuances om rekening mee te houden, en bovendien is het nodig de vertekening door Engels-gedomineerde data te doorbreken om de rijkdom van andere talen echt te ontsluiten en inclusievere, nauwkeurigere wereldwijde inzichten te genereren. Omdat audio essentieel is, heeft Exolyt videotranscripties geïntroduceerd om contentanalyse te verbeteren.

Voor social listening-experts die met deze uitdaging te maken hebben: probeer Exolyt en ervaar het gemak van direct realtime-inzicht in videocontent.

6. Visuele intelligentie: meer dan alleen bijschriften

Beïnvloedingsoperaties verwerken hun boodschap steeds vaker in tekst in beeld, logo’s of visuele elementen die in de caption niet worden genoemd. Analyse op frameniveau detecteert codetaal en verhaallijnen buiten de caption die monitoringsystemen die uitsluitend op trefwoorden vertrouwen volledig missen. Deze visuele laag bevat vaak de meest gevoelige of controversiële boodschappen, bewust gescheiden van doorzoekbare tekst.

Het onderscheid tussen content in het bijschrift en content buiten het bijschrift maakt intentie en mate van verfijning zichtbaar. Content die is ontworpen om detectiesystemen te omzeilen, verpakt de kernboodschap doorgaans visueel en gebruikt tegelijk onschuldig ogende bijschriften, waardoor plausibele ontkenning mogelijk blijft en de boodschap toch de beoogde doelgroepen bereikt.

7. Herkenning van tijdspatronen

Authentieke trends vertonen in hun groei en engagement een natuurlijk ritme. Kunstmatige boosts pieken op ongebruikelijke tijdstippen, komen met mechanisch regelmatige tussenpozen terug of volgen herhalende dagelijkse ritmes die eerder op automatisering wijzen dan op menselijk gedrag binnen communities.

Door hashtag-groeicurves, patronen in postfrequentie en reactiesnelheid over elkaar te leggen, ontstaan signaturen die georkestreerde amplificatie onderscheiden van organische communitybetrokkenheid. Deze temporele signaturen zijn bijzonder waardevol in combinatie met analyse van creator-netwerken en content-similariteitsmetrics.

Voorbeeld van Creator Network Analytics zoals weergegeven in Exolyt.

Afbeeldingsbron: Exolyt

Onderzoeksbron: Belarus als springplank: TikTok-video's verspreiden Kremlin-narratieven in Moldavië

Hoe onderhoud je een systematische monitoringworkflow voor onderzoek naar desinformatie?

• Scope en parameters vaststellen

Effectieve monitoring begint met een heldere definitie van het dreigingslandschap, of de focus nu ligt op verkiezingen, narratieven rond migratie, gezondheidsmisinformatie of regionale geopolitiek. Succesvolle programma’s leggen startparameters vast: drie tot vijf kernhashtags, twee tot drie trending sounds en tien tot twintig belangrijke creators met aantoonbare invloed over meerdere communities heen.

Doelstellingen moeten expliciet en meetbaar zijn, zoals "opkomende valse beweringen over procedures voor stemmen per post detecteren" of "grensoverschrijdende propaganda monitoren die zich richt op minderheidstalige gemeenschappen". Deze specificiteit maakt gerichte dataverzameling mogelijk en voorkomt scope creep die de effectiviteit van de analyse ondermijnt.

• Netwerkvisualisatie en relatieanalyse

Door voor elke primaire hashtag een uitgebreide netwerkkaart op te bouwen, wordt het bredere ecosysteem van verbonden content en communities zichtbaar. Deze kaarten lichten sterk overlappende knooppunten, community‑clusterpatronen en perifere knooppunten uit die vaak duiden op opkomende verhaallijnen.

Wekelijkse momentopnamen van deze relatienetwerken maken de ontwikkeling in de tijd inzichtelijk en laten zien hoe clusters ontstaan, fuseren of uiteenvallen als reactie op externe gebeurtenissen of interne communitydynamiek. De perifere knooppunten verdienen bijzondere aandacht, omdat ze vaak als eerste de volgende verschuiving in het narratief kader signaleren.

• Creator Intelligence en netwerkanalyse

Het opzetten van volglijsten met accounts die meerdere communities bestrijken of herhaaldelijk opduiken rond gemonitorde tags en sounds, vormt de basis voor analyse op netwerkniveau. Deze creators fungeren vaak als bruggen tussen communities en brengen verhaallijnen over traditionele grenzen heen.

Door groeipatronen, engagement-KPI's en het sentiment in reacties te combineren, worden gecoördineerd opererende netwerken zichtbaar. De meest geavanceerde netwerken behouden op accountniveau geloofwaardig gedrag, maar tonen op netwerkniveau duidelijke coördinatie via gesynchroniseerde publicaties, gedeelde verhaallijnen of gecoördineerde engagementpatronen.

• Analyse van reacties en woordgroepen

Door reacties van watchlist-accounts en content met hoge betrokkenheid over de beoogde thema’s regelmatig te verzamelen, krijgt u een objectief beeld van échte communityreactie versus georkestreerde messaging. Eenvoudige n-gramanalyse van topreacties brengt herhaalde scripts en kernboodschappen aan het licht die duiden op gecoördineerde messaging-campagnes.

Korte, geconcentreerde pieken van vergelijkbare bewoordingen over meerdere ongerelateerde video’s zijn een bijzonder sterk bewijs van coördinatie. Afwijkingen in de commentfrequentie, vooral in combinatie met terugkerende bewoordingen, maken onderscheid tussen echt community‑engagement en georkestreerde amplificatie.

• Visuele contentanalyse

Systematische analyse op frameniveau spoort ingesloten zoekwoorden, slogans en visuele signalen op—zoals borden (signage), partijsymbolen en URL’s—die in captions bewust worden weggelaten. Deze visuele intelligence-laag bevat vaak de meest gevoelige boodschappen, ontworpen om de beoogde doelgroepen te bereiken en tegelijkertijd tekstgebaseerde detectiesystemen te omzeilen.

Documentatie vereist een zorgvuldige indeling van bevindingen in content in de caption versus content buiten de caption, waarbij dat laatste vaak duidt op opzettelijke verhulling. Het vastleggen van screenshots voor documentatiedoeleinden moet een balans vinden tussen het behoud van bewijsmateriaal en verantwoorde openbaarmaking.

• Producten voor rapportage en intelligence

Effectieve rapportage brengt piekmomenten in het gesprek in kaart via hashtags en visualisatie van de groei van sounds, met een blijvende focus op actiegerichte inzichten. Wekelijkse briefings beantwoorden vier kernvragen: wat is er verschoven, wie heeft dat in beweging gezet, waarom is het relevant en welke actie wordt aanbevolen.

De uitdaging is om onbedoelde amplificatie van schadelijke content te voorkomen, terwijl er toch voldoende onderbouwing is voor besluitvorming. Bijgesneden screenshots, netwerkdiagrammen met vervaagde gevoelige details en analyse van patronen op geaggregeerd niveau dragen bij aan de juiste balans tussen transparantie en verantwoordelijkheid.

Voorbeelden van casestudy's over de verkiezingscyclus door FactCheck

• Polen: grensoverschrijdend witwassen van narratieven

Onze grensoverschrijdende monitoring heeft gedocumenteerd hoe narratieven systematisch werden getest en witgewassen binnen aan Belarus gelieerde media-ecosystemen, om vervolgens in Poolstalige TikTok-content terecht te komen, in aanloop naar verkiezingsperiodes. De operatie verpakte kernboodschappen opnieuw via herkenbare creators, omzeilde binnenlandse media-ecosystemen en bereikte zo jongere kiezers direct.

Tijdlijnanalyse van pieken in Poolstalige content, gecombineerd met het in kaart brengen van netwerken van creators, liet zien hoe korte video’s traditionele factcheckprocessen omzeilden. De verfijning zat niet in de afzonderlijke contentstukken, maar in de systematische aanpak van de werving van creators en de timing van het narratief.

Bron: Hoe TikTok de uitslag van de presidentsverkiezingen in Polen beïnvloeddedoor FactCheck

• Roemenië: Hashtaggroei en campagnedynamiek

De Roemeense verkiezingscyclus van 2024-2025 liet een snelle verschuiving in hashtags rond kandidaten en beleidsonderwerpen zien. Politieke boodschappen haakten consequent in op entertainmenttrends om doelgroepen te bereiken die politieke content actief meden.

Analyse op commentaarniveau bleek cruciaal om organische communityrespons te onderscheiden van gecoördineerde beïnvloedingscampagnes. Identieke bewoording die in een kort tijdsbestek in niet-verwante video’s opdook, vormde duidelijk bewijs van coördinatie, terwijl netwerkanalyse liet zien hoe politieke narratieven via gedeelde audio-templates en samenwerkingen tussen creators doorstroomden naar entertainment-communities.

Bron: De strijd tussen Roemeense presidentskandidaten op TikTok door FactCheck

• Albanië: gefragmenteerde netwerken en identiteitspolitiek

TikTok in Albanië liet gefragmenteerde, snel piekende hashtagclusters zien, waarbij content rond politieke identiteit via TikToks duet- en stitch-functies versmolt met lifestyletrends. De native samenwerkingsfuncties van het platform werden ingezet om verhalen over grenzen tussen communities heen te versterken.

Mapping van netwerkrelaties gaf vroegtijdig inzicht in de vorming van narratieve bruggen, waardoor analisten effectievere monitoringparameters konden definiëren voor volgende iteraties van de campagne. De case liet zien dat fragmentatie van communities de verspreiding van het narratief juist kan versnellen, doordat er meerdere gelijktijdige amplificatiepaden ontstaan.

Trending politieke hashtags op TikTok in Albanië

Welke ethische kaders en protocollen moeten in deze onderzoeksmethodologie worden nageleefd?

• Privacy en verantwoordelijkheid van het platform

De onderzoeksaanpak moet zowel de privacy van individuen als de gebruiksvoorwaarden van platforms respecteren. Werken met uitsluitend openbare data voorkomt privacy-inbreuken zonder in te leveren op analytische effectiviteit.

Pogingen tot de-anonimisering ondermijnen ethische normen en de validiteit van onderzoek, doordat de focus verschuift van gedragspatronen naar individuele targeting.

Naleving van platformvoorwaarden borgt duurzame onderzoekspraktijken en behoudt toegang tot doorlopende monitoring. Overtredingen brengen niet alleen het risico van schorsing van individuele accounts met zich mee, maar kunnen ook leiden tot bredere beperkingen die de onderzoekscapaciteit op communityniveau ondermijnen.

• Schadebeperking in de onderzoekspraktijk

Onderzoeksrapportage moet transparantie in balans brengen met schadebeperking en voorkomen dat juist de verhaallijnen die worden onderzocht onbedoeld versterkt worden. Bijgesneden schermafbeeldingen, netwerkdiagrammen waarin gevoelige details zijn vervaagd, en het presenteren van patronen op geaggregeerd niveau ondersteunen deze balans tussen bewijs en verantwoordelijkheid.

De doorwerking van onderzoekspublicaties vraagt om zorgvuldige afweging, omdat academische of beleidsanalyses onbedoeld operationele handvatten kunnen bieden aan kwaadwillenden. Het bieden van context en een heldere methodologische toelichting moeten de educatieve waarde afwegen tegen het risico op misbruik.

• Analytische grondigheid en normen voor bewijsvoering

Niet elke anomalie duidt op coördinatie of kwaadwillende intentie. Robuuste analyse vereist meerdere, samenkomende signalen in plaats van één enkel datapunt. Tijdspatronen in combinatie met hergebruik binnen het creatornetwerk en visuele signalen in de content zelf (los van het onderschrift) bieden een sterkere basis voor attributie dan welke losse metric dan ook.

Documentatiestandaarden moeten reproduceerbaarheid borgen en tegelijk gevoelige bronnen en methoden beschermen. Gearchiveerde URL’s, screenshots met tijdstempel en transparantie over de methodologie maken verificatie mogelijk, zonder afbreuk te doen aan de mogelijkheid om doorlopend te monitoren of aan bronbescherming.

Hoe implementeert u een strategie voor het monitoren van desinformatie?

Fase 1: Infrastructuurontwikkeling

Succesvolle implementatie begint met een heldere afbakening van het dreigingslandschap, omvattend themafocus, geografische scope en taalparameters. Het vaststellen van basisparameters vormt het fundament voor systematische uitbreiding: te beginnen met drie tot vijf kernhashtags, twee tot drie trending sounds en tien tot twintig community-overstijgende creators.

Een nulmeting van het relatienetwerk legt het startpunt vast voor trendanalyse en brengt de bestaande community-structuren en de verspreiding van narratieven in kaart, nog vóór de start van de monitoringperiode. Deze nulmeting maakt het mogelijk veranderingen te detecteren die anders op normale platformactiviteit zouden lijken.

Fase twee: systematische monitoring

Wekelijkse updates van de watchlist voor creators leggen veranderende invloednetwerken en nieuwe verbindingen tussen verhaallijnen vast. Analyse van reactiepatronen brengt coördinatiesignalen aan het licht die monitoring op contentniveau kan missen. Frame-voor-frame visuele beoordeling detecteert verborgen boodschappen die bedoeld zijn om tekstgebaseerde detectiesystemen te omzeilen.

Anomaliedetectie in tijdreeksen combineert meerdere signalen om kunstmatige amplificatiepatronen te identificeren. De combinatie van de groeisnelheid van hashtags, postfrequentie, engagementpatronen en de timing van reacties levert omvattende profielen op die organische en gecoördineerde activiteit scherp van elkaar onderscheiden.

Fase 3: Productie van intelligence

Wekelijkse narratieve briefings vertalen monitoringresultaten naar actiegerichte inzichten en behandelen opkomende risico’s, de belangrijkste amplificatienetwerken, impactanalyses en aanbevolen responsstrategieën. Bewijsarchivering borgt het onderzoeksspoor, terwijl documentatieprotocollen zorgen voor reproduceerbaarheid en verifieerbaarheid.

Stakeholdercommunicatie vereist het afstemmen van intelligence-producten op de behoeften van de doelgroepen, of het nu gaat om academisch onderzoek, beleidsontwikkeling of operationele respons. Het ontwikkelen van aanbevelingen voor tegen-narratieven rondt de intelligence-cyclus af door proactieve in plaats van louter reactieve strategieën mogelijk te maken.

Wat zijn de strategische implicaties van het monitoren van desinformatie?

Desinformatiecampagnes gedijen dankzij de kerneigenschappen van TikTok: algoritmische versterking, authentieke creators en de hoge verspreidingssnelheid van content. Met een systematische aanpak bieden diezelfde kenmerken kansen voor vroegtijdige detectie en snelle reactie.

Het kerninzicht uit ons onderzoek over meerdere verkiezingscycli is dat geavanceerde beïnvloedingsoperaties detecteerbare sporen nalaten op meerdere analytische dimensies. Geen enkele metric levert definitieve attributie, maar samenlopende signalen uit netwerkanalyse, tijdpatronen, contentovereenkomsten en afwijkingen in engagement bieden robuuste detectiemogelijkheden.

Succes vraagt om TikTok niet te zien als een chaotische informatieomgeving, maar als een gestructureerd systeem met voorspelbare patronen en detecteerbare afwijkingen. Met een systematische aanpak waarin het in kaart brengen van relaties, de analyse van reacties en een grondige contentbeoordeling samenkomen, verandert socialmediamonitoring van reactieve schadebeoordeling naar proactieve dreigingsdetectie.

Het uiteindelijke doel is om socialmedia-ruis om te zetten in beslisklare inzichten, snel genoeg om effectief te kunnen handelen. Dat vergt niet alleen analytische volwassenheid, maar ook operationele discipline, een solide ethisch fundament en heldere communicatie over zowel de mogelijkheden als de beperkingen richting stakeholders die voor cruciale beslissingen op deze inzichten vertrouwen.

Deze gids voor het monitoren van desinformatiepropaganda is samengesteld op basis van uitgebreid onderzoek van FactCheck.LT, uitgevoerd over meerdere verkiezingscycli en invloedoperaties. Hun onderzoekspublicaties bieden gedetailleerde casestudy’s en documentatie van de methodologie.